H1: Sự sụp đổ của Celsius và những thay đổi trong niềm tin người dùng với nền tảng tài chính phi tập trung

Bối cảnh sự kiện Celsius

Celsius Network, từng là một trong những nền tảng cho vay và sinh lời hàng đầu trong hệ sinh thái crypto, đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 tại Mỹ vào tháng 7 năm 2022. Trước đó, công ty này hứa hẹn lãi suất cao cho người gửi stablecoin như USDC hay USDT, cũng như các loại tiền mã hóa phổ biến khác. Tuy nhiên, khi thị trường đi xuống và thanh khoản cạn kiệt, Celsius không thể đáp ứng các yêu cầu rút tiền, dẫn đến đóng băng tài sản và cuối cùng là sụp đổ.

Sự kiện này không chỉ ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn người dùng toàn cầu mà còn đặt ra câu hỏi lớn về mô hình kinh doanh “DeFi lai” – nơi các nền tảng trung tâm hóa (CeFi) mạo danh tính phi tập trung để thu hút vốn.

Thay đổi trong hành vi người dùng sau khủng hoảng

Trước Celsius, nhiều người dùng retail coi các nền tảng CeFi như ngân hàng truyền thống – an toàn, dễ dùng, và có lãi suất hấp dẫn. Họ ít quan tâm đến cách nền tảng sử dụng tài sản của mình, miễn là có thể rút tiền bất kỳ lúc nào.

Sau sự cố, niềm tin đó bị lung lay mạnh mẽ. Người dùng bắt đầu:

• Hỏi kỹ hơn về cơ chế hoạt động đằng sau lãi suất

- Tránh gửi tài sản vào các nền tảng không minh bạch về dự trữ hoặc chiến lược đầu tư

• Quay lại với ví tự quản (self-custody), dù phức tạp hơn nhưng kiểm soát tốt hơn

Đây là một bước lùi ngắn hạn cho sự phát triển của CeFi, nhưng lại là bước tiến dài hạn cho sự trưởng thành của thị trường.

Mô hình CeFi đang đối mặt với áp lực tái cấu trúc

Các nền tảng CeFi như Celsius, BlockFi, hay Voyager đều xây dựng mô hình tương tự: nhận tiền gửi → cho vay hoặc đầu cơ → trả lãi suất cao. Vấn đề nằm ở chỗ:

• Không có bảo hiểm tiền gửi như ngân hàng truyền thống

- Thiếu minh bạch về rủi ro tín dụng và thanh khoản

• Phụ thuộc quá mức vào giá tài sản crypto

Sau Celsius, nhiều nền tảng buộc phải:

• Công bố báo cáo dự trữ định kỳ

- Giới hạn tỷ lệ đòn bẩy

• Tách biệt rõ ràng giữa hoạt động môi giới và cho vay

Tuy nhiên, điều này cũng làm giảm sức hấp dẫn – lãi suất thấp hơn, quy trình phức tạp hơn – khiến người dùng khó lựa chọn giữa “an toàn” và “lợi nhuận”.

Sự trở lại thận trọng của stablecoin trong hệ sinh thái

USDC, USDT và các stablecoin khác từng là công cụ chính để người dùng kiếm lãi trên Celsius. Sau sự cố, stablecoin vẫn giữ vai trò then chốt, nhưng cách chúng được sử dụng đã thay đổi:

• Người dùng ưu tiên gửi stablecoin vào giao thức DeFi thực sự phi tập trung (như Aave, Compound) hơn là CeFi

- Các giao thức DeFi tăng cường kiểm toán và giới hạn rủi ro vay mượn

• Stablecoin gắn với USD vẫn là “cửa thoát” trong biến động, nhưng không còn được xem là “gửi tiết kiệm”

Điều này cho thấy stablecoin không phải là vấn đề – mà là cách con người sử dụng chúng trong hệ thống thiếu minh bạch.

Khoảng cách giữa “phi tập trung” và “trung tâm hóa” ngày càng rõ rệt

Một trong những bài học lớn nhất từ Celsius là sự nhầm lẫn có chủ ý giữa CeFi và DeFi. Nhiều nền tảng quảng bá “tài chính mở”, “phi tập trung”, nhưng thực chất vẫn vận hành như ngân hàng tư nhân – không có kiểm soát bên ngoài, không minh bạch sổ sách.

Giờ đây, cộng đồng crypto phân biệt rõ hơn:

• DeFi thật: mã nguồn mở, không cần cấp phép, người dùng giữ khóa riêng

- CeFi giả phi tập trung: giao diện đẹp, lãi suất cao, nhưng tài sản nằm trong tay bên thứ ba

Sự phân biệt này giúp thị trường lành mạnh hơn, dù có thể làm chậm tốc độ tiếp cận người mới.

Rủi ro pháp lý và tác động lâu dài đến ngành

Vụ việc Celsius đang được các cơ quan chức năng Mỹ điều tra, bao gồm cả SEC và DOJ. Nếu bị xác định là bán chứng khoán chưa đăng ký hoặc gian lận, đây sẽ là tiền lệ pháp lý quan trọng cho toàn ngành CeFi.

Hệ quả có thể bao gồm:

• Yêu cầu cấp phép nghiêm ngặt hơn với nền tảng nhận tiền gửi crypto

- Giới hạn lãi suất hoặc tỷ lệ rủi ro cho các sản phẩm tiết kiệm

• Tăng chi phí tuân thủ, khiến các startup nhỏ khó cạnh tranh

Điều này vừa là rào cản, vừa là cơ hội để xây dựng hệ sinh thái bền vững hơn – nơi “không có bữa trưa miễn phí” là nguyên tắc được chấp nhận rộng rãi.

Kết luận

• Sự sụp đổ của Celsius phản ánh rủi ro nội tại của mô hình CeFi thiếu minh bạch và đòn bẩy cao.

- Người dùng ngày càng thận trọng hơn, ưu tiên kiểm soát tài sản thay vì theo đuổi lãi suất.

• Các nền tảng tài chính crypto buộc phải tái cấu trúc để cân bằng giữa lợi nhuận và an toàn.

- Stablecoin vẫn hữu ích, nhưng vai trò của chúng đang chuyển từ “tiền gửi tiết kiệm” sang “công cụ thanh khoản”.

• Ranh giới giữa CeFi và DeFi đang được làm rõ, giúp thị trường phát triển lành mạnh hơn.

- Áp lực pháp lý gia tăng có thể làm chậm đổi mới ngắn hạn, nhưng hỗ trợ sự trưởng thành dài hạn.

• Bài học từ Celsius không phải là “tránh xa crypto”, mà là “hiểu rõ rủi ro trước khi tham gia”.# Celsius và USD: Khi Nền Tảng Cho Vay Crypto Gặp Khủng Hoảng Thanh Khoản

Bối cảnh sụp đổ của Celsius

Celsius Network, từng là một trong những nền tảng cho vay tiền mã hóa hàng đầu thế giới, đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11 tại Mỹ vào tháng 7 năm 2022. Sự kiện này không chỉ ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn người dùng toàn cầu mà còn làm dấy lên lo ngại sâu rộng về rủi ro trong lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi) và các nền tảng tài chính truyền thống lai ghép (CeFi).

Điều khiến vụ việc trở nên nghiêm trọng hơn là mức độ phụ thuộc của Celsius vào đồng đô la Mỹ (USD) — cả dưới dạng stablecoin (như USDC, USDT) lẫn tiền pháp định — để duy trì hoạt động thanh khoản và chi trả lãi suất cao cho người dùng.

Mô hình kinh doanh rủi ro của Celsius

Lãi suất hấp dẫn nhưng thiếu minh bạch

Celsius thu hút người dùng bằng lời hứa lãi suất lên tới 18% mỗi năm cho các khoản gửi stablecoin hoặc tiền mã hóa. Tuy nhiên, nền tảng này không tiết lộ rõ ràng cách họ tạo ra lợi nhuận để chi trả mức lãi đó. Thực tế, phần lớn lợi nhuận đến từ việc cho vay lại tài sản của người dùng với đòn bẩy cao hoặc đầu tư vào các dự án rủi ro.

Phụ thuộc nặng vào stablecoin gắn với USD

Stablecoin như USDC và USDT — đều neo giá 1:1 với USD — chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản trên Celsius. Điều này tạo cảm giác an toàn cho người dùng, nhưng cũng khiến nền tảng dễ tổn thương trước bất kỳ biến động nào liên quan đến niềm tin vào USD hoặc cơ chế hậu thuẫn stablecoin.

Khủng hoảng thanh khoản và “ngày tận thế” của stablecoin

Khi thị trường tiền mã hóa lao dốc mạnh vào đầu năm 2022, nhiều khoản cho vay của Celsius trở thành nợ xấu. Đồng thời, các đối tác như Three Arrows Capital (3AC) vỡ nợ, khiến Celsius mất khả năng thu hồi vốn. Trong bối cảnh đó, người dùng ồ ạt rút tiền — chủ yếu là stablecoin gắn với USD — dẫn đến tình trạng cạn kiệt thanh khoản.

Việc Celsius tạm ngừng rút tiền vào tháng 6/2022 không chỉ là dấu hiệu cảnh báo mà còn làm lung lay niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái stablecoin, dù bản thân USDC hay USDT vẫn duy trì được sự ổn định về giá.

Rủi ro hệ thống khi CeFi pha trộn với DeFi

Celsius không phải là một sàn giao dịch thuần túy, cũng không phải là một giao thức DeFi hoàn toàn phi tập trung. Nó nằm ở vùng xám — gọi là CeFi (Centralized Finance) — nơi quyền kiểm soát tập trung vào một công ty, nhưng hoạt động lại dựa trên tài sản phi tập trung.

Mô hình lai này khiến người dùng lầm tưởng rằng họ đang tham gia vào hệ thống "phi rủi ro", trong khi thực tế họ đang đặt niềm tin vào một tổ chức trung gian không được quản lý chặt chẽ như ngân hàng truyền thống.

Hậu quả pháp lý và tài chính cho người dùng

Sau khi nộp đơn phá sản, Celsius bước vào quá trình tái cấu trúc kéo dài. Người dùng — đặc biệt là những ai gửi stablecoin — trở thành chủ nợ không có bảo đảm. Dù có khả năng nhận lại một phần tài sản, tỷ lệ hoàn trả vẫn chưa chắc chắn và có thể mất nhiều năm.

Ngoài ra, việc đồng USD tăng mạnh trong giai đoạn 2022–2023 càng làm nổi bật nghịch lý: dù stablecoin giữ giá tốt, nhưng người dùng vẫn mất quyền truy cập vào tài sản của mình — điều mà tiền pháp định thông thường không gặp phải.

Bài học cho nhà đầu tư cá nhân

Vụ việc Celsius cho thấy rằng ngay cả những tài sản "ổn định" như stablecoin cũng tiềm ẩn rủi ro khi được gửi vào các nền tảng trung gian thiếu minh bạch. Lãi suất cao không đồng nghĩa với an toàn, và sự ổn định của USD không tự động chuyển thành tính thanh khoản tuyệt đối trong hệ sinh thái crypto.

Nhà đầu tư cần phân biệt rõ giữa giá trị của tài sản và khả năng tiếp cận tài sản đó. Một stablecoin có thể luôn trị giá 1 USD, nhưng nếu bạn không thể rút nó ra, thì giá trị đó trở nên vô nghĩa trong ngắn hạn.

Kết luận

• Celsius sụp đổ do mô hình kinh doanh rủi ro, phụ thuộc quá mức vào stablecoin gắn với USD.

- Lãi suất cao đi kèm thiếu minh bạch về nguồn gốc lợi nhuận là dấu hiệu cảnh báo sớm.

• Stablecoin tuy ổn định về giá, nhưng không đảm bảo tính thanh khoản khi nền tảng lưu ký gặp sự cố.

- CeFi kết hợp rủi ro của cả hệ thống tập trung và phi tập trung, dễ gây hiểu lầm cho người dùng.

• Người gửi tiền trên Celsius hiện là chủ nợ không có bảo đảm, khả năng thu hồi tài sản còn thấp và chậm.

- Niềm tin vào USD không đồng nghĩa với an toàn khi tài sản được ủy thác cho bên thứ ba không được giám sát.

• Nhà đầu tư nên ưu tiên kiểm soát trực tiếp tài sản (self-custody) và tránh cam kết dài hạn vào các nền tảng hứa hẹn lợi nhuận phi thực tế.